نقد قرآنی یک بیت

 

روی سنگ مزار چند تن از رزمندگان شهید دیدم این بیت نوشته شده بود:

هر گل که بیش­تر به جهان می­دهد صفا

گلچین روزگار امانش نمی­دهد

اوّل به خودم گفتم چه قدر بد است که نقد شعر هنوز وارد زندگی شاعرانه­ی ما نشده که مصیبت­اش تا گورستان هم کشیده است. بعد فکر کردم که بدتر از همه این است که هنوز قرآن وارد زندگی­ پر از شعارمان نشده­است که اندیشه­های مخالف آیین آن تا روی سنگ مزار شهدا کشیده می­شود. چه قدر خوب است که پیش از حکّاکی چنین ابیاتی روی سنگ سخت، اندیشه­ی قرآنی روی ذهن و قلب نرم ما حک شود تا طبیعت ما بشود. این بیت را از هر سر که بخوانیم مناسب حال شهدای اسلام نیست.

تشبیه شهید به گل تشبیهی کلیشه­ای است، دلیل همین بس که شهید هر گُلی نیست. گُلی دیگر است، روز زمین باز نمی­شود. شهید با شهید شدن­اش گُل می­شود و به جهان صفا می­دهد. تا وقتی که زنده به اُکسیژن این اتمسفر است، در آرایشگاه جهان آراستگی­اش با این همه لعبت و صنم­ که روی زمین می­خرامند به چشم نمی­آید. کسی متوجه حضورش نیست. این حضور وقتی به چشم می­آید که دیگر بدن­اش حضور ندارد. البته دم زدن از شهدا صفای سخن و محفل مدعیان زیادی در جهان شده است، ولی آن صفایی که با حضور شهید حس می­شود حس شش­ام می­خواهد و بالاتر از آن. ناچارم تکرار کنم، چنین بیتی مناسب شهدا نیست. «گلچین روزگار امانش نمی­دهد» یعنی چه؟ یعنی چه کسی؟ اگر منظور از «گلچین روزگار» خدای شهید است، او به هیچ کس بهتر از شهدا امان نداده است:

اِنَّ المُتَّقینَ فی جنّاتٍ وَ عُیونٍ(45) اُدخُلُوها بِسلامٍ ءامِنینَ(46) سوره­ی حجر

ایمان و امنیت مال همین­هاست.

اگر منظور از «گلچین روزگار» خودِ روزگار و زمان است، این حرف هم که برخلاف آیین قرآن است که می­فرماید آنها که نفس خود را خدای خود دانسته­اند می­گویند:

ما هِیَ الّا حیاتُنَاالدّنیا نَموُتُ وَ نحیا و مایُهلِکُنآ الّا الدَّهر...(24، جاثیه)

زندگی ما جز همین زندگی دنیا نیست. می­میریم و زنده می­شویم و کسی جز دهر و زمان ما را نمی­میراند....

این بیت را که حکّاکان آن قدر نوشته­اند که می­توانند با چشم بسته هم بنویسند برازنده­ی هیچ شهیدی که با چشم باز شهادت را انتخاب می کند نیست.  

شاید این بیت معادل خوبی برای یکی از ضرب­المثل­های انگلیسی باشد که می­گوید:

Whom the gods love die young.

die   در این جمله همان معنی را دارد که ما طبق  عادت از «امانش نمی­دهد» در بیت مشهور خودمان می فهمیم: یعنی «او را می­کشد» و «جان­اش را می­گیرد.»