چهارشنبه سوری

مراسم آتش افروزی و جشن وسرور در چهارشنبه ی پایان سال است. آتش در ایران قدیم، مقدس و هم پایه ی فرزند اهورامزدا محسوب می شد و از این رو،پیش از جشنِ نوروز به آتشکده ها می رفتند و آتش برمی افروختند. چون در ایران هفته نبود، این مراسم در سیصد و شصتمین روز سال (یعنی آغاز جشن گاهنبار همسپتمدم= روز بیست و ششم اسفند ماه) برگزار می شد و معتقد بودند در این روز فَروَهَرهای نیاکان به زمین فرود می آیند و این آتش برای راهنمایی آنهاست. تعداد این آتش ها باید به شمار هفت امشاسپندان مقدس و یا به شمار سه نماینده ی مقدس: گفتار نیک، اندیشه ی نیک و کردار نیک باشد. مراسم این جشن که بعدها در چهارشنبه ی آخر سال، با افروختن آتش برگزار شده و هنوز هم برگزار می شود چهارشنبه سوری نامیده می شود. سوری به معنی «سرخ» است و به این جهت نام این جشن را چهارشنبه سوری گذاشته اند که در آن، آتش سرخ برافروخته می شود.

در برخی شهرهای ایران مراسم چهارشنبه سوری، محتوای اسلامی یافته و در چهارشنبه ی آخر ماه صفر برگزار می شود. روایت شده است که مختار ثقفی می خواست روز پنجشنبه ی آخر صفر برای انتقام از قاتلین امام حسین (ع) قیام کند اما اجرای این کار را یک روز جلو انداخت و برای آن که شیعیان با خبر شوند و یا برای این که شیعه و سنّی از هم جدا شوند گفت که یارانش بر بامها آتش بیفروزند.

در آیین چهار شنبه سوری، از گذشته های دور تا امروز، بسیاری مراسم جنبی دیگر مانند فال کوزه، فال گوش، قاشق زنی، شال اندازی، آش نذری، کوزه شکستن، نیایش با تندیس شیر و پختن حلوا وجود داشته که هر کدام به نوعی با فَروَهَرها در ارتباط اند. برخی، چهارشنبه سوری را با ستاره شناسی در ارتباط یافته اند و برخی دیگر میان چهارشنبه سوری با آفرینگان ایرانی ارتباط یافته و واژه ی «سوری» را به «جشن» و «سور» و «ضیافت» معنی کرده اند که برای روان درگذشتگان برپا می شده است.

اروپاییان هم در روز سی و یکم اکتبر(نهم آبان) هر سال با افروختن آتش به ارواح درگذشتگان خود، که به اعتقاد آنها گِردِ خانه ها می گردند، جشن هالووین یا به عبارت درست تر

All Hollows Eve

را بر پا می دارند که بی شباهت به چهارشنبه سوری ایرانی نیست.

برگرفته از کتاب فرهنگ اساطیر و داستان واره ها در ادبیات فارسی تألیف دکتر محمد جعفر یاحقی